Auteurs: Peter Becker (Haagse Hogeschool) en Menno Thijssen (Edumundo)

Curriculumvernieuwing

Najaar 2018

Curriculumvernieuwing staat bij veel opleidingen in het hbo hoog op de agenda. Opleidingen staan voor de uitdaging om studenten toekomstbestendig op te leiden terwijl het werkveld waarvoor zij opleiden sterk aan het veranderen is. In dit whitepaper gaan we in op de doelen die opleidingen met een curriculumvernieuwing nastreven en bespreken we een aantal trends die we bij de verschillende hogescholen tegenkomen. Bovendien treft u een aantal concrete tips aan die kunnen helpen bij het actualiseren van uw curriculum.

Redenen om het curriculum juist nu aan te pakken

1. De taak van het hoger onderwijs om studenten voor te bereiden op hun professionele en maatschappelijke carrière is uitdagender dan ooit, omdat de toekomst onzeker is en de omstandigheden snel veranderen.

Deze veranderingen komen voor een groot deel voort uit de technologische ontwikkelingen. De impact daarvan op het werkveld is inmiddels zo groot dat alle sectoren de gevolgen daarvan ondervinden. Het World Economic Forum voorspelt dat binnen enkele jaren bijna de helft van het werk door machines zal worden uitgevoerd I. Studenten moeten daarop worden voorbereid door hen op de eerste plaats technische vaardigheden bij te brengen. Zij zullen echter vooral moeten worden getraind in het zelf aanleren van nieuwe technieken en vaardigheden. De veel gehanteerde 21st century skills, waaronder ICT-geletterdheid, nieuwsgierigheid en kritisch denken, sluiten hierbij aan.

ICT-geletterdheid

ICT-geletterdheid

21st century skill

Nieuwsgierigheid

nieuwsgierigheid

21st century skill

Kritisch denken

Kritisch denken

21st century skill

2. Ook de studentenpopulatie is sterk aan verandering onderhevig. Inmiddels betreedt generatie Z de hogescholen.

Deze generatie kent geen wereld zonder internet en mobiele devices en technologie is een vast onderdeel van het leven geworden. Het maakt het voor hen mogelijk om tijd- en plaatsonafhankelijk te communiceren, op afstand samen te werken en snel informatie te vinden en te delen. Door hun ervaring met social media en initiatieven als Uber zijn zij meer geneigd te denken in netwerken dan in hiërarchieën. Het hoger onderwijs kan daarop inspelen door technologie en netwerkdenken deel te laten uitmaken van het didactisch concept. Concepten als blended learning, online samenwerken en flipped classroom zijn daar duidelijke voorbeelden van. Een succesvolle implementatie van ICT in het onderwijs vraagt echter vaak om een drastische aanpak, omdat technologie, inhoud en didactiek goed op elkaar moeten worden afgestemd. Toekomstdenker Jan Rotmans spreekt zelfs van onderwijs 3.0, omdat inhoud, didactiek en organisatie volgens hem drastisch op de schop moetenII.

3. Een derde reden om te werken aan curriculumvernieuwing is het geringe rendement van een aantal opleidingen.

De uitval in het hoger onderwijs is reeds enige jaren een punt van aandacht bij zowel beleidsmakers als de opleidingen zelf. De uitvalcijfers verschillen sterk per opleiding, maar liggen gemiddeld rond de 30% in de propedeusefase. Deze situatie wordt als onwenselijk ervaren omdat het voor de studenten zowel verloren tijd en geld als veel frustratie kan betekenen en er daarnaast sprake is van een grote kostenpost bij de opleidingen en de overheid. Onderzoeken naar de oorzaken van studie-uitval geven aan dat er veel verschillende redenen zijn waarom studenten een studie staken. In het eerste jaar wordt dit vooral verklaard door een onzorgvuldig keuzeproces voordat studenten zich inschrijvenIII. Opleidingen worden echter ook gestimuleerd om hun curricula tegen het licht te houden en te beoordelen op studeerbaarheid en de rol van studieloopbaanbegeleiding. Vaak zijn op dat gebied vernieuwingen nodig.

Afsluiting

De vraag is inmiddels niet meer of je je curriculum vernieuwt, maar op welke wijze je dat aanpakt. Op basis van onderwijskundige inzichten en de context maken opleidingen verschillende keuzes, maar duidelijk waarneembaar zijn de betrokkenheid van het beroepenveld en de aandacht voor toetsing, SLB en het gebruik van ICT. Edumundo heeft veel ervaring met zowel de inhoudelijke, didactisch als technische veranderingen binnen een curriculum. Al meer dan vijftien jaar staan wij opleidingen bij en zijn we de rechterhand in dit proces.

Enkele tips voor succesvolle curriculumvernieuwing uit onze praktijk:

  1. Zorg voor een eindprofiel dat ruimte laat voor vernieuwing zonder dat alles op de schop moet.
  2. Zorg voor een onderwijskundige visie die gedragen wordt en richting geeft aan ontwikkelaars.
  3. Doorbreek veranderweerstand met workshops en betrokkenheid.
  4. Betrek het beroepenveld bij de ontwikkeling en uitvoering van het onderwijs, maar ook een uitgeverij of digitale consultant.
  5. Betrek studenten in de vernieuwing.
  6. Geef ruimte en tijd aan docenten.
  7. Durf te experimenteren en stop niet te snel als het niet direct soepel loopt.
  8. Ontwerp het onderwijs zodanig dat de uitvoering efficiënt kan plaatsvinden. ICT kan daarbij helpen.
  9. Durf ook echt eens iets nieuws te doen in plaats van “oude wijn in nieuwe zakken”.
  10. Bouw het curriculum zo dat het zich snel kan aanpassen aan de markt.

De docent als ontwikkelaar en uitvoerder

  1. Geen top down benadering, maar docenten volop in beweging zetten;
  2. Om werkelijk te vernieuwen hebben docenten behoefte aan facilitering in tijd en voorzieningen;
  3. Docenten moeten worden voorbereid op hun nieuwe rol: dat betekent dat onzekerheden moeten worden weggenomen en dat docenten eventueel moeten worden bijgeschoold;
  4. Zorg dat docenten worden geïnspireerd door de beroepspraktijk en andere opleidingen;
  5. Geef docenten en studenten de ruimte om te experimenteren.